Müşavirler.Net: Vergi Usul Kanunu

Vergi Usul Kanunu
================================================================================
Cafer Dertli on 09/02/2010 11:01:00
 
VERGİ USUL KANUNU
Kanun Numarası : 213
Kabul Tarihi: 04/01/1961
Resmi Gazete Tarihi: 10/01/1961
Resmi Gazete Sayısı: 10703 - 10705
GİRİŞ : KANUNUN ŞÜMULÜ
Madde 1 - Bu kanun hükümleri ikinci maddede yazılı olanlar dışında, genel
bütçeye giren vergi, resim ve harçlar ile il özel idarelerine ve
belediyelere ait vergi, resim ve harçlar hakkında uygulanır.
Yukarıda yazılı vergi, resim ve harçlara bağlı olan vergi, resim ve zamlar
da bu kanuna tabidir.
Bu kanunun hükümleri kaldırılan vergi, resim ve harçlar hakkında da
uygulanır.
GÜMRÜK VE TEKEL VERGİLERİ:
Madde 2- (Değişik madde: 23/01/2008-5728 S.K./271.mad)
Gümrük idareleri tarafından alınan vergi ve resimler bu Kanuna tabi
değildir. Bu vergi ve resimlerle ilgili olarak 27/10/1999 tarihli ve 4458
sayılı Gümrük Kanununun 242 nci maddesi hükümleri uygulanır.
VERGİ KANUNLARININ UYGULANMASI VE İSPAT:
Madde 3 - (Değişik madde: 30/12/1980 - 2365/1 md.)
A) Vergi kanunlarının uygulanması: Bu Kanunda kullanılan "Vergi Kanunu"
tabiri işbu Kanun ile bu Kanun hükümlerine tabi vergi, resim ve harç
kanunlarını ifade eder.
Vergi kanunları lafzı ve ruhu ile hüküm ifade eder. Lafzın açık
olmadığı hallerde vergi kanunlarının hükümleri, konuluşundaki maksat,
hükümlerin kanunun yapısındaki yeri ve diğer maddelerle olan bağlantısı
gözönünde tutularak uygulanır.
B) İspat: Vergilendirmede vergiyi doğuran olay ve bu olaya, ilişkin
muamelelerin gerçek mahiyeti esastır.
Vergiyi doğuran olay ve bu olaya ilişkin muamelelerin gerçek mahiyeti yemin
hariç her türlü delille ispatlanabilir. Şu kadar ki, vergiyi doğuran olayla
ilgisi tabii ve açık bulunmayan şahit ifadesi ispatlama vasıtası olarak
kullanılamaz.
İktisadi, ticari ve teknik icaplara uymayan veya olayın özelliğine göre
normal ve mutad olmayan bir durumun iddia olunması halinde ispat külfeti bunu
iddia eden tarafa aittir.
BİRİNCİ KİTAP : VERGİLENDİRME
BİRİNCİ KISIM : GENEL ESASLAR
BİRİNCİ BÖLÜM : VERGİ UYGULANMASINDA YETKİ
VERGİ DAİRESİ:
Madde 4 - Vergi dairesi mükellefi tesbit eden, vergi tarh eden, tahakkuk
ettiren ve tahsil eden dairedir.
(Değişik fıkra: 15/12/1990 - 3689/1 md.) Mükelleflerin, vergi uygulaması
bakımından hangi vergi dairesine bağlı oldukları vergi kanunları ile
belirlenir. Ancak, Maliye ve Gümrük Bakanlığı, gerekli gördüğü
hallerde, mükelleflerin işyeri ve ikametgah adresleri ile il ve ilçelerin
idari sınırlarına bağlı kalmaksızın vergi daireleri ve bölge bilgi
işlem merkezleri kurmaya, vergi dairelerine bağlı şubeler açmaya ve vergi
dairelerinin yetki alanı ile vergi türleri, meslek ve iş grupları itibariyle
mükelleflerin bağlı olacakları vergi dairesini belirlemeye yetkilidir.
VERGİ MAHREMİYETİ:
Madde 5 - Aşağıda yazılı kimseler görevleri dolayısiyle, mükellefin ve
mükellefle ilgili kimselerin şahıslarına, muamele ve hesap durumlarına,
işlerine, işletmelerine, servetlerine veya mesleklerine mütaallik olmak
üzere öğrendikleri sırları veya gizli kalması lazımgelen diğer
hususları ifşa edemezler ve kendilerinin veya üçüncü şahısların nef'ine
kullanamazlar;
1. Vergi muameleleri ve incelemeleri ile uğraşan memurlar;
2. (Değişik bent: 23/06/1982 - 2686/1 md.) Vergi mahkemeleri, bölge idare
mahkemeleri ve Danıştayda görevli olanlar;
3. Vergi kanunlarına göre kurulan komisyonlara iştirak edenler;
4. Vergi işlerinde kullanılan bilirkişiler.
Bu yasak, yukarıda yazılı kimseler, bu görevlerinden ayrılsalar dahi devam
eder.
(Ek fıkra: 26/06/1964 - 485/1 md.; Değişik fıkra: 30/12/1980 - 2365/2 md.)
Ancak, vergi güvenliğini sağlamak amacıyla Gelir Vergisi mükelleflerinin
yıllık Gelir Vergisi, sermaye şirketlerinin Kurumlar Vergisi beyanamelerinde
gösterdikleri matrahları (zarar dahil) ve beyanları üzerinden tarh olunan
Gelir ve Kurumlar Vergileri ile mükelleflerin ad ve unvanları, bağlı
oldukları vergi dairelerince beyannamelerin verildiği yıl içinde dairenin
münasip yerlerine asılacak cetvellerle ilan olunur. Mükellefin bağlı
bulunduğu teşekkül varsa, bu ilan orada da yapılır.
(Ek fıkra: 22/07/1998 - 4369/1 md.) Mükelleflerin vergi tarhına esas olan
beyanları, kesinleşen vergi ve cezaları ile vadesi geçtiği halde
ödenmemiş bulunan vergi ve ceza miktarları Maliye Bakanlığınca
açıklanabilir.Maliye Bakanlığı bu yetkisini mahalline devredebilir.
Ayrıca, kamu görevlilerince yapılan adli ve idari soruşturmalar ile ilgili
olarak talep edilen bilgi ve belgeler ile bankalara, yapacakları vergi
tahsiline yönelik bilgiler verilebilir. Bu bilgilerin verilmesine ilişkin usul
ve esaslar Maliye Bakanlığınca belirlenir. Sahte veya muhteviyatı itibariyle
yanıltıcı belge düzeledikleri veya kullandıkları vergi inceleme raporuyla
tespit olunanların, kanunla kurulmuş mesleki kuruluşlarına ve 3568 sayılı
Kanunla kurulan birlik ve meslek odalarına bildirilmesi vergi mahremiyetini
ihlal sayılmaz.Bu takdirde kendilerine bilgi verilen kişi ve kurumlar da bu
madde yazılı yasaklara uymak zorundadırlar. Maliye Bakanlığı bilgilerin
açıklanmasıyla ilgili usulleri belirlemeye yetkilidir.
( Ek fıkra: 26/06/1964 - 485/1 md.; Değişik: 30/12/1980 - 2365/2 md.) Gelir
Vergisi mükellefleri (Kazancı basit usulde tespit edilenler dahil) (...) ile
sermaye şirketleri her yıl Mayıs ayının son gününe kadar vergi tarhına
esas olan kazanç tutarları ile bunlara isabet eden vergi miktarlarını
gösteren levhayı merkezlerine, şubelerine, satış mağazalarına iş
sahipleri ile mükellefler tarafından kolayca okunup görünecek şekilde asmak
zorundadırlar. İlan ve levhalara ilişkin diğer hususlar Maliye
Bakanlığınca belli edilir.
( Ek fıkra: 26/06/1964 - 485/1 md.;Değişik fıkra: 23/01/2008-5728
S.K./272.mad) Açıklanan bu bilgiler ele alınarak mükelleflerin haysiyet,
şeref ve haklarına tecavüz edilemez.
(Ek fıkra: 04/12/1985 - 3239/1 md.; Mülga fıkra: 22/07/1998 - 4369/1. md.)
(Ek fıkra: 24/03/1988 - 3418/29 md.; Mülga fıkra: 22/07/1998 - 4369/1. md.)
(Ek fıkra: 26/10/1988 - 3482/6 md.; Mülga fıkra: 22/07/1998 - 4369/1. md.)
YASAKLAR:
Madde 6 - (Değişik madde: 23/06/1982 - 2686/2 md.)
Beşinci maddede yazılı olanlar:
1. Kendilerine, nişanlılarına ve boşanmış olsalar bile eşlerine;
2. Kan veya sıhri usul ve füruuna, evlatlığına veya kendisini evlat edinene
yahut kan hısımlığında üçüncü (Bu derece dahil), sıhri hısımlıkta,
bu hısımlığı meydana getiren evlenme ortadan kalkmış olsa bile,
üçüncü (Bu derece dahil) dereceye kadar olan civar hısımlarına;
3. Kanuni temsilcisi veya vekili bulundukları kimselere;
Ait vergi inceleme ve takdir işleriyle uğraşamazlar.
Vergi muameleleri ve incelemeleri ile vergi mahkemeleri, bölge idare
mahkemeleri ve Danıştayda görevli olanlar, mükelleflerin vergi
kanunlarının uygulanması ile ilgili hesap, yazı ve sair özel işlerini
ücretsiz de olsa yapamazlar.
İDARENİN YARDIMI:
Madde 7 - Bilumum mülkiye amirleri, emniyet amir ve memurları, belediye
başkanları, köy muhtarları ve kamu müesseseleri vergi kanunlarının
uygulanmasında uygulama ile ilgili memurlara ve komisyonlara ellerindeki
bütün imkanlarla kolaylık göstermeye ve yardımda bulunmaya mecburdurlar.
İKİNCİ BÖLÜM : VERGİ SORUMLULUĞU
MÜKELLEF VE VERGİ SORUMLUSU:
Madde 8 - Mükellef, vergi kanunlarına göre kendisine vergi borcu
terettübeden gerçek veya tüzel kişidir.
Vergi sorumlusu, verginin ödenmesi bakımından, alacaklı vergi dairesine
karşı muhatap olan kişidir.
Vergi kanunlariyle kabul edilen haller müstesna olmak üzere, mükellefiyete
veya vergi sorumluluğuna mütaallik özel mukaveleler vergi dairelerini
bağlamaz.
Bu kanunun müteakip maddelerinde geçen "mükellef" tabiri vergi sorumlularına
da şamildir.
(Ek fıkra: 24/06/1994 - 4008/1 md.; Değişik fıkra: 25/05/1995 - 4108/1 md.)
Türkiye Cumhuriyeti tabiyetinde bulunan her gerçek kişi ile tüzel kişilere
bir vergi numarası verilir. Bu hükmün uygulanmasına ilişkin usul ve
esasları tespit etmeye ve vergi numarasının kamu kurum ve kuruluşları ile
gerçek ve tüzel kişilerce yapılacak işlemlerle ilgili kayıtlarda ve
düzenlenecek belgelerde kullanılması mecburiyetini getirmeye Maliye
Bakanlığı yetkilidir.
VERGİ EHLİYETİ:
Madde 9 - Mükellefiyet ve vergi sorumluluğu için kanuni ehliyet şart
değildir.
Vergiyi doğuran olayın kanunlarla yasak edilmiş bulunması mükellefiyeti ve
vergi sorumluluğunu kaldırmaz.
KANUNİ TEMSİLCİLERİN ÖDEVİ:
Madde 10 - Tüzel kişilerle küçüklerin ve kısıtlıların, Vakıflar ve
cemaatlar gibi tüzel kişiliği olmıyan teşekküllerin mükellef veya vergi
sorumlusu olmaları halinde bunlara düşen ödevler kanuni temsilcileri, tüzel
kişiliği olmayan teşekkülleri idare edenler ve varsa bunların temsilcileri
tarafından yerine getirilir.
(Değişik fıkra: 03/12/1988 - 3505/2 md.) Yukarıda yazılı olanların bu
ödevleri yerine getirmemeleri yüzünden mükelleflerin veya vergi
sorumlularının varlığından tamamen veya kısmen alınmayan vergi ve buna
bağlı alacaklar, kanuni ödevleri yerine getirmeyenlerin varlıklarından
alınır. Bu hüküm Türkiye'de bulunmayan mükelleflerin Türkiye'deki
temsilcileri hakkında da uygulanır.
Temsilciler veya teşekkülü idare edenler bu suretle ödedikleri vergiler
için asıl mükelleflere rücu edebilirler.
Tüzel kişilerin tasfiye haline girmiş veya tasfiye edilmiş olmaları, kanuni
temsilcilerin tasfiyeye giriş tarihinden önceki zamanlara ait
sorumluluklarını da kaldırmaz.
VERGİ KESENLERİN SORUMLULUĞU:
Madde 11 - Yaptıkları veya yapacakları ödemelerden vergi kesmeye mecbur
olanlar, verginin tam olarak kesilip ödenmesinden ve bununla ilgili diğer
ödevleri yerine getirmekten sorumludurlar.
Bu sorumluluk, bunların ödedikleri vergilerden dolayı asıl mükelleflere
rücu etmek hakkını kaldırmaz.
(Ek fıkra: 04/12/1985 - 3239/2 md.) Mal alım ve satımı ve hizmet ifası
dolayısiyla vergi kesintisi yapmak ve vergi dairesine yatırmak zorunda
olanların, bu yükümlülükleri yerine getirmemeleri halinde verginin
ödenmesinden, alım satıma taraf olanlar ile hizmetten yararlananlar,
aralarında zımmen dahi olsa itibat olduğu tespit olunanlar müteselsilen
sorumludurlar.
(Ek fıkra: 04/12/1985 - 3239/2 md.) Ancak üçüncü fıkrada belirtilen
müteselsilen sorumluluk mal üreten çiftçiler ile nihai tüketiciler için
söz konusu değildir.
(Ek fıkra: 24/03/1988 - 3418/30 md.) Maliye ve Gümrük Bakanlığı zirai
ürünlerin (işlenmiş olanlar dahil) alım ve satımına aracılık eden
kuruluşlar ile Ticaret Borsalarını bu mahsullerin satın alınması
sırasında yapılacak vergi tevkifatından müteselsilen sorumlu tutmaya,
sözkonusu ürünlerin satışı dolayısıyla yapılacak vergi tevkifatının
hangi safhada yapılacağını her bir ürün için ayrı ayrı belirlemeye
yetkilidir. Maliye ve Gümrük Bakanlığı tarafından belirlenen safhadan
önceki safhalarda tevkif yoluyla alınan vergiler iade edilmez ve süresinde
ilgili vergi dairesine yatırılır.
(Ek fıkra: 04/12/1985 - 3239/2 md.) Müteselsil sorumluluğun şartları,
sınırları ve bu konuya ilişkin usul ve esaslar Maliye ve Gümrük
Bakanlığınca belirlenir.
MİRASÇILARIN SORUMLULUĞU:
Madde 12 - Ölüm halinde mükelleflerin ödevleri, mirası reddetmemiş kanuni
ve mansup mirasçılarına geçer. Ancak, mirasçılardan herbiri ölünün
vergi borçlarından miras hisseleri nispetinde sorumlu olurlar.
MÜCBİR SEBEPLER:
Madde 13 - Mücbir sebepler:
1. Vergi ödevlerinden her hangi birinin yerine getirilmesine engel olacak
derecede ağır kaza, ağır hastalık ve tutukluluk;
2. Vergi ödevlerinin yerine getirilmesine engel olacak yangın, yer
sarsıntısı ve su basması gibi afetler;
3. Kişinin iradesi dışında vukua gelen mecburi gaybubetler;
4. Sahibinin iradesi dışındaki sebepler dolayısiyle defter ve
vesikalarının elinden çıkmış bulunması; gibi hallerdir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM : SÜRELER
KANUNİ VE İDARİ SÜRELER:
Madde 14 - (Değişik madde: 23/06/1982 - 2686/3 md.)
Vergi muamelelerinde süreler vergi kanunları ile belli edilir.
Kanunda açıkça yazılı olmayan hallerde 15 günden aşağı olmamak
şartıyla bu süreyi, tebliği yapacak olan idare belirler ve ilgiliye tebliğ
eder.
MÜCBİR SEBEPLERLE GECİKME:
Madde 15 - 13 üncü maddede yazılı mücbir sebeplerden her hangi birinin
bulunması halinde bu sebep ortadan kalkıncaya kadar süreler işlemez. Bu
takdirde tarh zamanaşımı işlemiyen süreler kadar uzar.
Bu hükmün uygulanması için mücbir sebebin malum olması veya ilgililer
tarafından ispat veya tevsik edilmesi lazımdır.
(Ek fıkra: 28/12/2001 - 4731 S.K./4. md.;Değişik fıkra: 16/07/2004 - 5228
S.K./1.mad) *1* Maliye Bakanlığı, mücbir sebep sayılan haller nedeniyle;
bölge, il, ilçe, mahal veya afete maruz kalanlar itibarıyla mücbir sebep
hali ilân etmeye ve bu sürede vergi ödevlerinden yerine getirilemeyecek
olanları tespit etmeye yetkilidir. Bu yetki vergi türleri ve işyerleri
itibarıyla; beyannamelerin toplulaştırılması, yeni beyanname verme
süreleri belirlenmesi ve beyanname verme zorunluluğunun kaldırılması
şeklinde de kullanılabilir.
ÖLÜM HALİNDE SÜRENİN UZAMASI:
Madde 16 - (Değişik madde: 23/06/1982 - 2686/4 md.)
Vergi kanunlarında hüküm bulunmayan hallerde ölüm dolayısıyla
mirasçılara geçen ödevlerin yerine getirilmesinde bildirme ve beyanname
verme sürelerine üç ay eklenir.
MÜHLET VERME:
Madde 17 - (Değişik fıkra: 16/07/2004 - 5228 S.K./2.mad) *1* Zor durumda
bulunmaları hasebiyle vergi muamelelerine müteallik ödevleri süresi içinde
yerine getiremeyecek olanlara, kanunî sürenin bir katını, kanunî sürenin
bir aydan az olması halinde bir ayı geçmemek üzere, Maliye Bakanlığınca
münasip bir mühlet verilebilir.
Bu mühletin verilebilmesi için:
1. Mühlet istiyen sürenin bitmesinden evvel yazı ile istemde bulunmalıdır.
2. İstemde gösterilen mazeret, mühlet verecek makam tarafından kabule layık
görülmelidir.
3. Mühletin verilmesi halinde verginin alınması tehlikeye girmemelidir.
(Değişik fıkra: 16/07/2004 - 5228 S.K./2.mad) *1* Maliye Bakanlığı mühlet
verme yetkisini tamamen veya kısmen mahalline devredebileceği gibi bölgeler,
iller, ilçeler veya sektörler ile iş kolları ya da mükellef grupları
itibarıyla yazılı başvuru şartı aramaksızın da kullanabilir.
SÜRELERİN HESAPLANMASI:
Madde 18 - Vergi kanunlarında yazılı süreler aşağıdaki şekilde
hesaplanır:
1. Süre gün olarak belli edilmişse başladığı gün hesaba katılmaz ve son
günün tatil saatinde biter;
2. Süre hafta veya ay olarak belli edilmişse başladığı güne son hafta
veya ayda tekabül eden günün tatil saatinde biter. Sürenin bittiği ayda,
başladığı güne tekabül eden bir gün yoksa süre o ayın son gününün
tatil saatinde biter;
3. Sonu belli bir gün ile tayin edilen sürelerde, süre o günün tatil
saatinde biter;
4. Resmi tatil günleri süreye dahildir. Şu kadar ki, sürenin son günü
resmi tatile rastlarsa tatili takibeden ilk iş gününün tatil saatinde biter.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM : VERGİ ALACAĞININ TAYİNİ
VERGİYİ DOĞURAN OLAY:
Madde 19 - Vergi alacağı, vergi kanunlarının vergiyi bağladıkları olayın
vukuu veya hukuki durumun tekemmülü ile doğar.
Vergi alacağı mükellef bakımından vergi borcunu teşkil eder.
TARH:
Madde 20 - Verginin tarhı, vergi alacağının kanunlarında gösterilen matrah
ve nispetler üzerinden vergi dairesi tarafından hesaplanarak bu alacağı
miktar itibariyle tesbit eden idari muameledir.
TEBLİĞ:
Madde 21 - Tebliğ, vergilendirmeyi ilgilendiren ve hüküm ifade eden
hususların yetkili makamlar tarafından mükellefe veya ceza sorumlusuna yazı
ile bildirilmesidir.
TAHAKKUK:
Madde 22 - Verginin tahakkuku, tarh ve tebliğ edilen bir verginin ödenmesi
gereken bir safhaya gelmesidir.
TAHSİL:
Madde 23 - Verginin tahsili, kanuna uygun surette ödenmesidir.
TAHAKKUKU TAHSİLE BAĞLI VERGİLER:
Madde 24 - Mahiyetleri itibariyle tahakkuku tahsile bağlı vergilerde, verginin
tahsili tahakkuku da içine alır.
İKİNCİ KISIM : TARH VE TAHAKKUK USULÜ
BİRİNCİ BÖLÜM : BEYANNAMEYE DAYANAN TARH
TAHAKKUK FİŞİ ESASI:
Madde 25 - Vergi kanunlarına göre beyan üzerinden alınan vergiler "Tahakkuk
fişi" ile tarh ve tahakkuk ettirilir.
Bu esasa göre, vergi dairesince beyannamenin alınması üzerine bir tahakuk
fişi tanzim olunur ve bunun bir nüshası mükellefe veyahut beyannameyi
mükellef namına vergi dairesine tevdi edene verilir. Bu suretle vergi tahakkuk
etmiş olur. Tahakkuk fişinin mükellefe verilen nüshası aynı zamanda
beyannamenin makbuzu yerine geçer.
Lüzum görülen hallerde beyana dayanan vergi tahakkuk fişi yerine ihbarname
ile tebliğ olunabilir. Kanunen belli hallerde tebliğ tekalif cetvelinin
ilaniyle yapılır.
TAHAKKUK FİŞİNİN MUHTEVİYATI:
Madde 26 - Tahakkuk fişi aşağıda yazılı malumatı ihtiva eder:
1. Fişin sıra numarası;
2. Tanzim tarihi;
3. Verginin nevi;
4. Vergi beyannamesinin tarihi;
5. Beyannamenin ilgili bulunduğu vergilendirme dönemi;
6. Mükellefin soyadı ve adı (Tüzel kişilerde unvanı);
7. Mükellefin açık adresi;
8. Verginin matrahı;
9. Verginin hesabı;
10. Verginin miktarı;
11. (Değişik bent: 23/06/1982 - 2686/5 md.) Vergi mahkemesinde dava
açılması ve düzeltme ile ilgili hükümlere ait kısa bilgi.
TAHAKKUK FİŞİNİN KESİNLİĞİ:
Madde 27 - Vergi beyannamesini ilgili vergi dairesine tevdi eden kimsenin
kendisine verilen tahakkuk fişini almaması, beyannamede yazılı matrah
üzerinden tarhı gereken verginin tahakkukuna engel olmaz. Bu takdirde tahakkuk
fişinin mükellefe verilecek nüshası 28 inci maddede yazılı olduğu
şekilde posta ile mükellefe gönderilir.
VERGİ BEYANNAMESİNİN POSTAYLA VEYA ELEKTRONİK ORTAMDA GÖNDERİLMESİ *1*
Madde 28 - Beyannamenin posta ile gönderilmesi halinde de tahakkuk fişi
kesilir. Bu takdirde, tahakkuk fişinin mükellefe verilecek nüshası, kapalı
bir zarf içinde, mükellefin beyannamede gösterdiği adrese gönderilir ve
fişin dairede kalan nüsnasına posta zimmet defterinin tarih ve numarası
işaret olunur.
(Ek fıkra: 16/07/2004 - 5228 S.K./3.mad) Beyannamenin elektronik ortamda
gönderilmesi halinde tahakkuk fişi elektronik ortamda düzenlenir ve mükellef
veya elektronik ortamda beyanname gönderme yetkisi verilmiş gerçek veya
tüzel kişiye elektronik ortamda iletilir. Bu ileti, tahakkuk fişinin
mükellefe tebliği yerine geçer.
(Ek fıkra: 16/07/2004 - 5228 S.K./3.mad) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin
usul ve esaslar Maliye Bakanlığı tarafından tespit olunur.
BEYANNAME VERME VE ÖDEME SÜRELERİNDE YETKİ
Mükerrer Madde 28 - (Ek madde: 28/03/2007-5615 S.K./19.mad)
Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı, beyannamelerin verilme ve
ödeme sürelerinin son gününü, kanunî süresinden itibaren bir ayı
geçmeyecek şekilde yeniden belirlemeye yetkilidir.
İKİNCİ BÖLÜM : İKMALEN, RE’SEN VE İDARECE TARH
İKMALEN VERGİ TARHI:
Madde 29 - (Değişik madde: 30/12/1980 - 2365/3 md.)
İkmalen vergi tarhı, her ne şekilde olursa olsun bir vergi tarh edildikten
sonra bu vergiye müteallik olarak meydana çıkan ve defter, kayıt ve
belgelere veya kanuni ölçülere dayanılarak miktarı tespit olunan bir matrah
veya matrah farkı üzerinden alınacak verginin tarh edilmesidir.
Özel kanunlarında ikmalen tarhiyata ilişkin olarak yer alan hükümler
saklıdır.
RE’SEN VERGİ TARHI:
Madde 30 - (Değişik fıkra: 21/01/1983 - 2791/1 md.) Resen vergi tarhı, vergi
matrahının tamamen veya kısmen defter, kayıt ve belgelere veya kanuni
ölçülere dayanılarak tespitine imkan bulunmayan hallerde takdir
komisyonları tarafından takdir edilen veya vergi incelemesi yapmaya yetkili
olanlarca düzenlenmiş vergi inceleme raporlarında belirtilen matrah veya
matrah kısmı üzerinden vergi tarh olunmasıdır.
İnceleme raporunda bu maddeye göre belirlenen matrah veya matrah farkı resen
takdir olunmuş sayılır.
(Değişik paragraf: 30/12/1980 - 2365/4 md.) Aşağıdaki hallerden herhangi
birinin bulunması durumunda, vergi matrahının tamamen veya kısmen defter,
kayıt ve belgelere veya kanuni ölçülere dayanılarak tespitinin mümkün
olmadığı kabul edilir.
1. (Değişik bent: 24/06/1994 - 4008/2 md.) Vergi beyannamesi kanuni süresi
geçtiği halde verilmemişse,
2. Vergi beyannamesi kanuni veya ek süreler içinde verilmekle beraber
beyannamede vergi matrahına ilişkin bilgiler gösterilmemiş bulunursa,
3. Bu kanuna göre tutulması mecburi olan defterlerin hepsi veya bir kısmı
tutulmamış veya tasdik ettirilmemiş olursa veya vergi incelenmesi yapmaya
yetkili olanlara her hangi bir sebeple ibraz edilmezse,
4. Defter kayıtları ve bunlarla ilgili vesikalar, vergi matrahının doğru ve
kesin olarak tesbitine imkan vermiyecek derecede noksan, usulsüz ve karışık
olması dolayısiyle ihticaca salih bulunmazsa.
5. (Mülga bent: 22/07/1998 - 4369 82 md.)
6. (Ek bent: 30/12/1980 - 2365/4 md.) Tutulması zorunlu olan defterlerin veya
verilen beyannamelerin gerçek durumu yansıtmadığına dair delil bulunursa.
7. (Mülga bend: 07/01/2003 - 4783 S.K./8. md.)
Harcama ve tasarrufların vergiye tabi tutulmuş veya vergiye tabi olmayan
kazançlardan sağlandığı kanıtlanamayan kısmı, harcama ve tasarrufun
mevcudiyetinin tespit edildriği dönemden bir önceki dönemde elde edilmiş ve
vergisi ödenmemiş kazanç olarak ilgili dönem (...) matrahının takdirinde
dikkate alınır.
8. (Ek bent: 24/06/1994 - 4008/2 md.) Bu Kanunun mükerrer 227 nci maddesi
uyarınca 3568 sayılı Kanuna göre yetki almış meslek mensuplarına
imzalattırma mecburiyeti getirilen beyanname ve ekleri imzalattırılmazsa veya
tasdik kapsamına alınan konularda yeminli mali müşavir tasdik raporu
zamanında ibraz edilmezse,
9. (Mülga bent: 22/07/1998 - 4369/82 md.)
Yukarıdaki 2 nci bentde yazılı halin vukuunda mükellefe, takdir komisyonu
tarafından 15 günden az olmamak üzere bir mühlet verilerek vergi matrahına
ilişkin bilgileri vermeye ve kanuni defterlerini ibraz etmeye davet olunur. Bu
davet üzerine mükellef istenilen bilgileri verir ve kanuni defterlerini ibraz
ederse, defter ve vesikalar ihticaca salih bulunmak şartiyle, mükellefe takdir
olunacak matrah defter ve vesikaları kayıtlarına göre tesbit olunacak
miktardan fazla olamaz.
(Ek fıkra: 26/06/1964 - 485/2 md.; Değişik fıkra: 24/06/1994 - 4008/2 md.)
Vergi beyannamesini kanuni süresi geçtikten sonra vermiş olanlara bu
beyannamede gösterdikleri matrah üzerinden re'sen gerekli tarhiyat yapılır
ve bu beyannameler re'sen takdir için takdir komisyonuna sevk edilmez. Ancak,
vergi incelemesine başlanılmasından veya takdir komisyonuna sevk edilmesinden
sonra kendiliğinden verilen beyannameler için bu hüküm uygulanmaz.
(Ek fıkra: 26/06/1964 - 485/2 md.) Yukarıdaki bentlerin hükümlerine göre
re'sen vergi tarhını gerektirir bir sebep yanında ikmalen vergi tarhını da
lüzumlu kılan bir durum mevcut ise re'sen takdir sonucu beklenmeksizin gerekli
ikmal tarhiyatı yapılır. Re'sen takdir sırasında ikmal tarhiyatına mesnet
olan matrah farkı nazara alınmışsa vergi tarhı sırasında evvelce
tarhedilmiş olan vergi indirilir.
VERGİNİN İDARECE TARHI:
Mükerrer Madde 30 - (Ek madde: 19/02/1963 - 205/2 md.)
Verginin idarece tarhı; 29 uncu ve 30 uncu maddeler dışında kalan hallerde,
mükelleflerin verginin tarhı için vergi kanunları ile muayyen zamanlarda
müracaat etmemeleri veya aynı kanunlarla kendilerine tahmil edilen
mecburiyetleri yerine getirmemeleri sebebiyle zamanında tarh edilemiyen
verginin kanunen belli matrahlar üzerinden idarece tarh edilmesidir.
Bu takdirde vergi, 131 inci madde mucibince tanzim edilen yoklama fişine
müsteniden tarh olunur.
Bu şekilde tarh olunan vergilerle cezalarına ilişkin ihbarnameler bir
taraftan, mükellefin bilinen adresine posta ile yollanır; diğer taraftan
mükellefin adını, soyadını, hesap numarasını, işini, adresini tarh
edilen verginin ve kesilen cezanın miktar ve cinsini gösterir bir ilan vergi
dairesinin ilan koymaya mahsus mahalline asılır.
İlanın asılması keyfiyeti ve tarihi tutanakla tesbit olunur.
( Değişik fıkra: 23/06/1982 - 2686/6 md.) Verginin tahakkuku ve cezanın
kesinleşmesi için geçmesi gereken vergi mahkemesinde dava açma süresi;
mükellefin bilinen adresinde tebligat yapıldığı hallerde tebliğ
tarihinden, aksi halde tutanakla tespit olunan ilan tarihinden başlar.
TAKDİR KARARI:
Madde 31 - Takdir komisyonunca belli edilen matrah veya matrah kısmı takdir
kararına bağlanır.
Takdir kararları komisyonun başkan ve üyeleri tarafından imzalanır.
Takdir kararlarında aşağıda yazılı malumat bulunur:
1. Kararın sıra numarası;
2. Kararın tarihi;
3. Mükellefin soyadı ve adı (Tüzel kişilerde unvanı);
4. Mükellefin açık adresi;
5. Takdirin ilgili bulunduğu vergi;
6. Takdirin ilgili bulunduğu vergilendirme dönemi;
7. Takdir edilen matrah;
8. Takdirin müstenidatı ve takdir hakkında izahat.
TAKDİR KARARLARININ TEVDİİ:
Madde 32 - Takdir kararları komisyonca imza karşılığında vergi dairesine
tevdi olunur.
RE’SEN TARHTA MAHSUP:
Madde 33 - Re'sen takdir olunan matrah, mükellef tarafından bildirilen
matrahtan fazla değilse, re'sen vergi tarh edilmez; fazla ise sadece aradaki
fark üzerinden vergi tarh olunur.
İHBARNAME ESASI:
Madde 34 - İkmalen ve re'sen tarh edilen vergiler "İhbarname" ile ilgililere
tebliğ olunur. Nev'i ve doğuşu ayrı olan vergiler için ayrı ihbarname
kullanılır.
İHBARNAMENİN MUHTEVİYATI:
Madde 35 - İhbarname aşağıda yazılı malumatı ihtiva eder:
1. İhbarnamenin sıra numarası;
2. İhbarnamenin tanzim tarihi;
3. Verginin nev'i;
4. Mükellefin soyadı adı (Tüzelkişilerde unvanı);
5. Mükellefin açık adresi;
6. Vergilendirme dönemi;
7. Verginin matrahı;
8. Verginin hesabı;
9. Verginin miktarı;
10. Kısa ve açık bir ifade ile ikmalen veya re'sen vergi tarhını
icabettiren sebepler;
11. (Değişik bent: 23/06/1982 - 2686/7 md.) Vergi mahkemesinde dava açma
süresi;
12. (Değişik bent: 23/06/1982 - 2686/7 md.) Vergi mahkemesinde dava açma
şekli.
Takdir komisyonunun kararı üzerine tarh edilen vergilerde kararın ve re'sen
takdiri gerektiren inceleme raporunun birer sureti ihbarnameye eklenir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM : TAHRİRE DAYANAN TARH
TAHRİRE GÖRE VERGİ TARHI:
Madde 36 - Tahrire göre vergi tarhı, verginin tahrir usulü ile tesbit edilen
matrahlar üzerinden hesaplanmasıdır.
TAHRİR İHBARNAMESİ:
Madde 37 - Tahrir usulü ile tesbit edilen matrahlar, vergi dairesi tarafından
"Tahrir ihbarnamesi" ile mükelleflere tebliğ olunur.
İHBARNAMENİN MUHTEVİYATI:
Madde 38 - Tahrir ihbarnamesi aşağıda yazılı malumatı ihtiva eder:
1. İhbarnamenin sıra numarası;
2. İhbarnamenin tanzim tarihi;
3. Verginin nev'i;
4. Mükellefin soyadı ve adı (Tüzelkişilerde unvanı );
5. Mükellefin açık adresi;
6. Bina ve arazinin mevkii (Mahalle veya köy, sokak ve kapı numarası);
7. Bina veya arazinin nev'i, büyüklüğü, genişliği;
8. Bina veya arazinin tahrir numarası;
9. Tahmin olunan gayrisafi irat veya kıymet;
10. Gayrisafi irada göre bulunan safi irat;
11. Verginin nispeti;
12. Verginin miktarı;
13. İtiraz süresi;
14. İtiraz şekli.
TEKALİF CETVELİ:
Madde 39 - Tahrire dayanan tarhda yıllık vergiler, vergi dairesince mahalle ve
köy itibariyle doldurulan tekalif cetvellerinde gösterilir.
Tekalif cetvellerinde aşağıdaki malumat bulunur:
1. Mükelleflerin soyadı ve adı (Tüzel kişilerde unvanı);
2. Mükelleflerin adresleri;
3. Binaların kesinleşen gayrisafi iradı; arazinin kesinleşen kıymeti (Aynı
mükellefe ait binaların iradı ve arazinin kıymeti toplam olarak
gösterilir);
4. Binaların safi iradı;
5. Tahakkuk eden vergi.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM : GÖTÜRÜ MATRAHLARIN TESPİTİ
Madde 40 - (Mülga madde: 26/12/1993 - 3946/38 md.)
GÖTÜRÜ MATRAHLARA GÖRE DAVA AÇMA:
Madde 41 - (Mülga madde: 26/12/1993 - 3946/38 md.)
ORTALAMA KAR HADLERİNİN TESPİTİ:
Madde 42 - (Değişik madde: 30/12/1980 - 2365/5 md.)
Ortalama kar hadleri Maliye Bakanlığınca emtia ve iş nevilerine göre
hazırlanacak cetveller üzerine il merkezlerinde o il defterdarının veya
mazereti halinde teşkil edeceği maliye memurunun başkanlığı altında gelir
müdürü ve vergi dairesi müdürü olmak üzere üç memur üye ile tüccarlar
için il merkezindeki ticaret odalarınca, esnaf ve sanatkarlar için kanunla
kurulan esnaf dernekleri birliğince, birlikleri yoksa esnaf ve sanatkar
teşekküllerince, odaların, birlik ve teşekküllerin bulunmadığı yerlerde
il merkezindeki belediyelerce seçilecek iki kişiden kurulan özel bir komisyon
tarafından ilçeler itibariyle gayri safi kazanca göre ayrı ayrı tayin
olunur. Bu teşekküllerce belli edilecek üyeler bir asıl bir yedek olmak
üzere seçilir. Üyelerin Komisyon Başkanının talebi üzerine bir ay içinde
seçilmemesi halinde, üyeler komisyon başkanının teklifi üzerine vali
tarafından seçilir. Şu kadar ki merkez ilçesi dışındaki mükelleflere ait
ortalama kar hadlerinin tespitinde, il merkezinden seçilmiş olan üyelerden
birinin yerine o ilçelerden aynı mahiyetteki teşekküller tarafından
seçilmiş olan bir üye toplantılara katılır.
Ortalama kar hadlerinin tayininde nazara alınacak esaslar Maliye
Bakanlığınca hazırlanacak bir yönetmelikle belirtilir.
Komisyon, defterdarın yazılı isteği tarihinden başlayarak üç ay içinde
takdir işini tamamlar, lüzum görülen yerlerde ve hallerde bu süre Maliye
Bakanlığınca bir yıla kadar uzatılabilir.
ORTALAMA KAR HADLERİNİN KESİNLEŞMESİ VE İLANI:
Madde 43 - (Değişik madde: 26/06/1964 - 485/4 md.)
42 nci madde gereğince düzenlenen ortalama kar hadlerine ait cetveller,
düzenlenmelerini takibeden ay içinde Maliye Bakanlığına gönderilir.
Maliye Bakanlığına gelmiş olan bu cetveller, Ortalama Kar Hadleri Merkez
Komisyonunca incelenerek hatalı ve noksan bulunanlar ile bölgeleri itibariyle
uygunluk göstermiyenler gerekçeli olarak ilgili özel komisyonlara geri
gönderilir.
Özel komisyonlara geri gelen cetveller, yeniden incelenerek gerekli
düzeltmeler yapıldıktan, düzeltme sebebi görülmiyenler hakkında ise
gerekçeleri belirtildikten sonra Merkez Komisyonuna gönderilir.
Merkez Komisyonu cetveller üzerinde son incelemesini yaparak ortalama kar
hadlerinin kesin miktarlarını tayin eder.
Kesinleşmiş ortalama kar hadlerine ait cetveller Maliye Bakanlığınca
mahallerine tebliğ olunur.
Vergi daireleri, Bakanlıktan gelen bu cetvelleri, bir ay süre ile,
dairelerinin uygun bir yerine asmak suretiyle ilan ederler. Bu cetveller ayrıca
Resmi Gazete ile ilan olunur.
(Değişik fıkra: 30/12/1980 - 2365/6 md.) Ortalama Kar Hadleri Merkez
Komisyonu, Maliye Bakanlığı Müsteşarının başkanlığında, Gelirler
Genel Müdürü, ilgili Genel Müdür Baş Yardımcısı veya bunların tevkil
edeceği kimselerle Türkiye Ticaret Odaları, Sanayi Odaları ve Ticaret
Borsaları Birliğinin iki temsilcisinden kurulur.
89 uncu maddedeki nisap hükmü, Ortalama Kar Hadleri Merkez Komisyonu hakkında
da uygulanır.
UYGULAMA SÜRESİ:
Madde 44 - Götürü ücretler, götürü ticaret ve serbest meslek kazançları
ve ortalama kar hadleri üç yıl uygulanır. Şu kadar ki, bunlarda önemli
değişiklikler vuku bulduğu takdirde Maliye Bakanlığı bu süreyi bir
yıldan aşağı olmamak şartiyle kısaltabilir.
BEŞİNCİ BÖLÜM : ZİRAİ KAZANÇ ÖLÇÜLERİ İLE EMLAK VERGİSİNE AİT
BEDEL VE DEĞERLERİN TESPİTİ
ÖLÇÜLER VE TARİFLERİ:
Madde 45 - Zirai kazanç ölçüleri, yıllık istihsal değeri, götürü gider
emsali, ortalama randıman miktarı, ortalama işçilik tutarı, ortalama
maliyet bedeli ile ortalama satış fiyatından terekküp eder.
1. Yıllık istihsal değeri: Ortalama randıman ve ortalama satış fiyatı
ölçülerine göre her ziraat biriminden bir yılda elde edileceği hesaplanan
mahsul değerinin işletmede veya işletmelerde mevcut ziraat birimi sayıları
ile çarpılması suretiyle bulunacak değerlerin toplamıdır.
2. (Değişik bent: 23/06/1982 - 2686/10 md.) Götürü gider emsali: Büyük ve
küçükbaş hayvanlar (kümes hayvanları dahil) ve bunların mahsulleri ile
kara ve su avcılığı için %80; diğer zirai mahsuller ile ziraat makine ve
aletleriyle başka çiftçilerin zirai istihsal işlerinin yapılması
karşılığında alınan ücretler için %70'tir.
3. Ortalama randıman miktarı: Ziraat birimlerinin her bir çeşidinden elde
edileceği tahmin olunan ortalama mahsul miktarıdır.
4. Ortalama işçilik tutarı: Ziraat birimlerinin her bir çeşidine isabet
eden ortalama işçilik gideri tutarıdır.
5. Ortalama maliyet bedeli: Ziraat birimi başına elde edilecek mahsul için
yapılması gereken ortalama giderlerin toplamıdır.
6. Ortalama satış fiyatı: Zirai mahsullerin ticari teamüle göre beher
satış biriminin 46 ncı maddenin (d) bendi esasları dairesinde tesbit olunan
satış fiyatıdır.
ZİRAİ KAZANÇ ÖLÇÜLERİNİN TESPİTİ:
Madde 46 - (Değişik madde: 19/02/1963 - 205/4 md.)
Zirai kazanç ölçüleri (45 inci maddenin 1 numaralı bendinde yazılı
ölçüler ile kara ve su avcılığına mütaallik olanlar hariç), Zirai
Kazançlar Merkez Komisyonu tarafından hazırlanacak yönetmelik esasları
dairesinde zirai kazançlar il komisyonlarınca takdir ve tesbit olunur.
Zirai kazançlar il komisyonları, zirai kazanç ölçülerinin takdir ve
tesbitinde aşağıdaki esaslara uyar.
a) Zirai faaliyetlere tesir eden tabii ve iktisadi şartlar bakımlarından
önemli farklar gösteren bölgeler ayrılır;
b) Çeşitli ziraat nevileri ile çeşitli ziraat makina ve aletleri ayrı
ayrı, vasıf ve şartlar bakımından birbirine uygunluk ve yakınlık
gösterenler belli gruplar içinde birleştirilmek suretiyle nazarı itibara
alınır;
c) Zirai işletmelerin bölgeleri itibariyle özellikleri ve ortalama verim
kabiliyetleri gözönünde tutulur;
d) Ortalama satış fiyatının tesbitinde Hükümetçe tayin olunan ve takdir
sırasında yürürlükte bulunan fiyatlar, Hükümetçe fiyat tayin olunmıyan
mahsuller için takdirin yapıldığı yıldan önce gelen son takvim yılı
içindeki mahalli toptan piyasa fiyatı esas tutulur. Fiyatın temevvüç
ettiği hallerde ortalamasına itibarolunur;
e) Özellik gösteren ziraat nevilerinde Zirai Kazançlar Merkez Komisyonunca bu
ziraat çeşitlerinin mahiyetlerine uygun olarak tayin olunacak esaslar nazarı
itibara alınır.
Zirai kazançlar il komisyonları, zirai kazanç ölçülerinin uygulanmaya
başlanılacağı ilk takvim yılı içinde mezkur ölçüleri tesbit ederek bu
yılın Nisan ayı sonuna kadar zirai kazançlar merkez komisyonuna
gönderirler.
Zirai kazançlar merkez komisyonu, illerden gelen zirai kazanç ölçülerinden
hatalı ve noksan bulduklarını gerekçesiyle birlikte alakalı komisyonlara
iade eder.
Zirai kazançlar il komisyonları merkez komisyonunca iade olunan ölçülerdeki
maddi hataları düzeltirler; takdire taallük eden hususlarda ise ya
ölçüleri yeniden takdir ederler veya ilk kararlarında ısrar edebilirler.
İl komisyonları ısrar kararlarında ısrar sebeplerini açıklamaya
mecburdurlar.
(Değişik fıkra: 30/12/1980 - 2365/7 md.) Ancak, zirai kazançlar il
komisyonlarınca verilen ısrar kararları uygun görülmediği takdirde uygun
görülmeyen ölçüler yerine merkez komisyonunca re'sen ve nihai olarak yeni
ölçüler tayin ve tespit olunur.
(Yedinci fıkra mülga: 01/05/1981 - 2455/2 md.)
(Ek fıkra: 30/12/1980 - 2365/7 md.; Mülga fıkra: 01/05/1981 - 2455/2 md.)
ZİRAAT BİRİMLERİ:
Madde 47 - Ziraat birimleri:
a) Tarla, bağ ve sebze ziraati ile ormancılıkta dönüm;
b) Ölçü olarak ağaç kabul edilenlerde ürün verecek hale gelmiş ağaç
sayısı;
c) Hayvancılıkta hayvan sayısı; dır.
Özellik gösteren ziraat nevilerinde Maliye ve Tarım Bakanlıklarınca bu
ziraat çeşitlerinin mahiyetlerine uygun olarak müştereken belli edilecek
diğer birimler kullanılır.
Bu kanunun uygulanmasında dönüm bin metre karelik toprak parçasıdır.
TASDİK VE İLAN:
Madde 48 - Zirai kazanç ölçüleri Bakanlar Kurulunun onayı ile yürürlüğe
girer.
Onaylanan ölçüler Resmi Gazete ile yayınlanır.
Her bölgeye ait ölçüler, ilgili valiliklere gönderilir. Valilikler bunları
en kısa zamanda köy ve mahalle ihtiyar kurullarına ve maliye teşkilatına
tebliğ eder.
UYGULAMA SÜRESİ:
Madde 49 - (Değişik madde: 04/12/1985 - 3239/3 md.)
Zirai kazanç ölçüleri üç yıl için tespit olunur. Ancak satış fiyatı
resmi kuruluşlar veya birliklerce tespit ve ilan olunan (destekleme alımları)
ürünler için her yılı açıklanan en son fiyatlar esas alınır. Diğer
taraftan ölçülerin tespitine esas olan unsurlarda önemli değişiklikler
vukubulduğunun anlaşılması halinde, Zirai Kazançlar Merkez Komisyonu, bu
ölçülerin uygulama süresini lüzumlu gördüğü zirai faaliyet ve mahsul
nevileri için bir yıldan aşağı olmamak üzere kısaltmaya yetkilidir.
EMLAK VERGİSİNE AİT BEDEL VE DEĞERLERİN TESPİTİ, İLANI VE
KESİNLEŞMESİ:
Mükerrer Madde 49 - (Değişik madde: 03/04/2002 - 4751 S.K../1. md.)
a) Maliye ve Bayındırlık ve İskan bakanlıkları 1319 sayılı Emlak Vergisi
Kanununun 29 uncu maddesi hükmü ile aynı Kanunun 31 inci maddesi uyarınca
hazırlanan tüzük hükümlerine göre bina metrekare normal inşaat maliyet
bedellerini, uygulanacağı yıldan dört ay önce müştereken tespit ve Resmi
Gazete ile ilan eder.
Türkiye Ticaret, Sanayi, Deniz Ticaret Odaları ve Ticaret Borsaları Birliği
bu bedellere karşı Resmi Gazete ile ilanını izleyen onbeş gün içinde
Danıştay'da dava açabilir.
b) Takdir komisyonlarının arsalara ve araziye ait asgari ölçüde birim
değer tespitine ilişkin dört yılda bir yapacakları takdirler, tarh ve
tahakkuk işleminin (Emlak Vergisi Kanununun 33 üncü maddesinin (8) numaralı
fıkrasına göre yapılacak takdirler dahil) yapılacağı sürenin
başlangıcından en az altı ay önce karara bağlanarak, arsalara ait olanlar
takdirin ilgili bulunduğu il ve ilçe merkezlerindeki ticaret odalarına,
ziraat odalarına ve ilgili mahalle ve köy muhtarlıkları ile belediyelere,
araziye ait olanlar il merkezlerindeki ticaret ve ziraat odalarına ve
belediyelere imza karşılığında verilir.
Büyükşehir belediyesi bulunan illerde takdir komisyonu kararları, vali veya
vekalet vereceği memurun başkanlığında, defterdar veya vekalet vereceği
memur, vali tarafından görevlendirilecek tapu sicil müdürü ile ticaret
odası, serbest muhasebeci mali müşavirler odası ve esnaf ve sanatkarlar
odaları birliğince görevlendirilecek birer üyeden oluşan merkez komisyonuna
imza karşılığında verilir. Merkez komisyonu kendilerine tebliğ edilen
kararları onbeş gün içinde inceler ve inceleme sonucu belirlenendeğerleri
ilgili takdir komisyonuna geri gönderir. Merkez komisyonunca farklı değer
belirlenmesi halinde bu değerler ilgili
takdir komisyonlarınca yeniden takdir yapılmak suretiyle dikkate alınır.
Takdir komisyonlarının bu kararlarına karşı kendilerine karar tebliğ
edilen daire, kurum, teşekküller ve ilgili mahalle ve köy muhtarlıkları
onbeş gün içinde ilgili vergi mahkemesi nezdinde dava açabilirler. Vergi
mahkemelerince verilecek kararlar aleyhine onbeş gün içinde Danıştay'a
başvurulabilir.
Kesinleşen asgari ölçüde arsa ve arazi birim değerleri, ilgili
belediyelerde ve muhtarlıklarda uygun bir yere asılmak suretiyle tarh ve
tahakkukun yapıldığı yılın başından Mayıs ayı sonuna kadar ilan
edilir.
Bakanlar Kurulu bu fıkrada yer alan dört yıllık süreyi sekiz yıla kadar
artırmaya veya iki yıla kadar indirmeye yetkilidir.
c) Yukarıdaki fıkralara göre, Danıştay ve vergi mahkemelerinde dava
açılması halinde, davalının onbeş gün içinde vereceği tek savunma ile
dosya tekemmül etmiş sayılır. Danıştay ve vergi mahkemelerince bu davalar,
dosyanın tekemmül ettiği tarihten itibaren en geç bir ay içinde karara
bağlanır.
d) (a) ve (b) fıkralarındaki bina metrekare normal inşaat maliyet bedelleri
ile arsalara ve araziye ait asgari ölçüde birim değer tespitlerine ilişkin
süreleri gerektiği ölçüde kısaltmaya Maliye Bakanlığı yetkilidir.
ÜÇÜNCÜ KISIM : TAHRİR USULÜ
BİRİNCİ BÖLÜM : GENEL ESASLAR
Madde 50 - (Mülga madde: 29/07/1970 - 1319/41 md.)
Madde 51 - (Mülga madde: 29/07/1970 - 1319/41 md.)
TADİLAT:
Madde 52 - Tadilat, iki genel tahrir arasında, bu kanunda yazılı sebeplerden
dolayı binaların gayrisafi iratlarında ve arazinin kıymetlerinde vukua gelen
devamlı ve tabii değişiklikler tesbit edilerek, yeni irat veya kıymetin
tahmin edilmesidir.
Madde 53 - (Mülga madde: 29/07/1970 - 1319/41 md.)
Madde 54 - (Mülga madde: 29/07/1970 - 1319/41 md.)
Madde 55 - (Mülga madde: 29/07/1970 - 1319/41 md.)
İKİNCİ BÖLÜM : GENEL TAHRİR
Madde 56 - (Mülga madde: 29/07/1970 - 1319/41 md.)
Madde 57 - (Mülga madde: 29/07/1970 - 1319/41 md.)
Madde 58 - (Mülga madde: 29/07/1970 - 1319/41 md.)
Madde 59 - (Mülga madde: 29/07/1970 - 1319/41 md.)
Madde 60 - (Mülga madde: 29/07/1970 - 1319/41 md.)
Madde 61 - (Mülga madde: 29/07/1970 - 1319/41 md.)
Madde 62 - (Mülga madde: 29/07/1970 - 1319/41 md.)
TADİLAT SEBEPLERİ:
Madde 63 - Aşağıdaki hallerde binaların gayrisafi iratları ve arazinin
kıymetleri tadilat yoliyle tahmin ve yeniden takdir olunur.
1. Her hangi bir sebep yüzünden devamlı olarak bina gayrisafi iratları ile
arazi kıymetlerinin en az %20 nispetinde artması veya eksilmesi;
2. Bina veya arazinin genel tahrirde unutularak mektum kalmış olması;
3. Yeni bina inşaa edilmesi (Mevcut binalara ilaveler yapılması veya sabit
istihsal, asansör veya kalorifer tesisleri konulması yeni inşaat
hükmündedir.);
(Bu hallerde yalnız ilave inşaat veya sabit istihsal, asansör ve kalorifer
tesislerinin gayrisafi iratları takdir olunarak binanın mevcut gayrisafi
iradına ilave edilir. Sabit istihsal, asansör ve kalorifer tesislerinin
gayrisafi iratları 307 nci maddedeki esasa göre takdir olunur.)
4. Bir binanın yanması, yıkılması suretiyle veya sair sebeplerle tamamen
veya kısmen harap olması veya binada mevcut sabit istihsal, asansör veya
kalorifer tesislerinin kısmen veya tamamen kaldırılması;
5. Bir binanın kullanış tarzının tamamen değiştirilmesi veya bir binanın
ikamete mahsus mahallerinden bir kısmının dükkan, mağaza, depo gibi ticaret
ve sanat icrasına mahsus mahaller haline veya bu hallerde bulunan yerlerin
ikamete mahsus mahaller haline kalbedilmesi (Bu hükmün uygulanmasında bir
apartmanın her dairesi ayrı bir bina sayılır ve yalnız kullanış tarzı
tamamen veya kısmen değiştirilen dairenin iradı yeniden takdir olunur.);
6. Arazinin hal ve heyetinde değişiklik olması;
7. Daimi müstesnalıktan faydalanan ve irat veya kıymeti bulunmayan bir bina
veya arazinin müstesnalıktan çıkması;
8. Bir binanın mütemmimi durumunda olan arazinin mütemmimlik durumundan
çıkması veya bir arazi ve arsanın bina mütemmimi durumuna girmesi;
9. Bir bina veya arazinin taksim ve ifraz edilmesi (Araziden bir kısmının
istimlak edilmesi de ifraz hükmündedir.);
10. Mütaaddit arazi ve arsaların tek bir arazi ve arsa haline getirilmesi veya
mütaaddit hisselere ayrılmış olan bir binanın bütün hisselerinin
birleştirilmesi.
ARAZİNİN HAL VE HEYETİNDE DEĞİŞİKLİK:
Madde 64 - Aşağıdaki haller arazinin hal ve heyetinde değişiklik olduğunu
ifade eder:
1. Arazinin fidanlandırılması veya ağaçlandırılması, bağ haline
getirilmesi;
2. Fidanlı, ağaçlı veya kütüklü bir arazinin tarla haline getirilmesi
veya gelmesi;
3. Tarım yapılan bir arazinin tabii bir afet veya arıza sebebiyle veya sair
sebepler yüzünden tarıma elverişsiz hale gelmesi;
4. Tarım yapılmıyan bir arazinin tarıma elverişli hale getirilmesi;
5. Arazinin üzerine veya altına inşaat yapılması;
6. Arazinin parsellenmek suretiyle arsalar haline getirilmesi.
MEVZİİ VE FERDİ TADİLAT:
Madde 65 - Binaların gayrisafi iratlarında ve arazi ve arsaların
kıymetlerinde 63 üncü maddenin 1 inci bendinde yazılı nispette vuku bulan
artma veya eksilme sebebiyle yapılacak tadilat mevzii veya ferdi olur.
Bir şehir, kasaba veya köyün tamamında, mevcut bina ve arazi için
yapılacak tadilat mevziidir. Münferit mükelleflerin arazisi veya binaları
için yapılan tadilat ferdidir.
MEVZİİ TADİLAT KARARI:
Madde 66 - Mevzii tadilat yapılabilmesi için:
1. İlgili bir veya birkaç mükellefin veya vergi dairesinin mevzii tadilat
isteğinde bulunması,
2. Şehir ve kasabalardaki tadilat için belediye encümeninin, köylerdeki
tadilat için köy ihtiyar meclisinin, mevzii tadilatı gerektiren sebepleri
muhtevi olarak tanzim edeceği mazbata üzerine il idare kurulunca tadilatın
lüzumuna karar verilmesi,
3. Maliye Bakanlığınca mevzii tadilatın yapılmasına izin verilmesi
şarttır.
FERDİ TADİLAT İSTEĞİ:
Madde 67 - Ferdi tadilat yapılabilmesi için ilgili mükellefin binası veya
arazisi için tadilat isteğinde bulunması gerekli ve kafidir.
Vergi daireleri ferdi tadilat isteğinde bulunamazlar.
DİĞER TADİLATIN YAPILMASI:
Madde 68 - 63 üncü maddenin 2 - 10 uncu bentlerinde yazılı hallerde tadilat
her hangi bir isteğe lüzum olmaksızın ya ilgili mükelleflerin bu halleri
bildirmeleri veya vergi dairesinin yoklama ile tesbit etmesi neticesinde
yapılır.
İFRAZ VE BİRLEŞTİRME:
Madde 69 - Bir bina veya arazinin taksim veya ifraz edilmesi (Arazinin
parsellenmek suretiyle arsalar haline getirilmesi hariç,) dolayısiyle
yapılacak tadilatta binanın gayrısafi iradı ve arazinin kıymeti yeniden
takdir edilmeyip vergide kayıtlı gayrısafi irat veya kıymet müfrez
parçalar veya hisseler arasında her parça veya hissenin yüz ölçümüne ve
mevki ve şerefine göre taksim olunur.
63 üncü maddenin 10 uncu bendinde yazılı halde yapılacak tadilatta
birleştirilen bina ve araziye yeniden gayrısafi irat veya kıymet takdir
edilmeyip her birinin vergide kayıtlı gayrısafi irat veya kıymetleri
toplanır ve bu toplam birleştirilen bina ve arazinin gayrısafi irat veya
kıymeti olur.
Birleştirilen parçalardan bir kısmının vergide kayıtlı gayrısafi irat
veya kıymeti bulunmadığı hallerde yalnız bu parça veya hisselere
gayrısafi irat veya kıymet takdir olunarak yukarıki fıkra gereğince işlem
yapılır.
YÜZ ÖLÇÜMÜ FAZLA VEYA NOKSAN TESBİT EDİLEN ARAZİ:
Madde 70 - Genel tahrir veya mevzii tadilatta arazinin yüz ölçümü noksan
veya fazla tahrir edilmiş olduğu sonradan meydana çıkarsa noksan
yazıldığı anlaşılan miktar kayıtlı yüz ölçümüne ilave, fazla
yazıldığı anlaşılan miktar kayıtlı yüz ölçümünden tenzil edilir ve
arazinin kayıtlı kıymetinden beher metre kareye isabet eden kıymet esas
tutularak noksan veya fazlaya ait kıymetler tesbit ve kayıtlı kıymete ilave
veya mezkur kıymetten tenzil olunur.
Bu ilave ve tenziller dolayısiyle noksan veya fazla alındığı anlaşılan
vergiler mükelleften tahsil veya kendisine iade edilir.
TADİLAT NETİCELERİNİN UYGULANMASI:
Madde 71 - Ferdi tadilat neticeleri tadilat taleplerinin yapıldığı, mevzii
tadilat neticeleri de, itiraz incelemelerinin bittiği yılı takip eden mali
yıldan başlıyarak uygulanır.
Ferdi tadilat, talebin yapıldığı mali yıl içinde bitirilemezse, ilerde
belli olacak matrahlara göre düzeltmeler yapılmak üzere, bina ve arazinin
mevcut irat ve kıymetleri tarha esas tutulur.
Bunlar dışındaki tadilatta tadil neticeleri:
1. Genel tahrirlerde mektum kalan bina ve arazi için genel tahririn
yürürlüğe girdiği mali yıldan,
Ve aşağıdaki hallerde:
2. Yeni inşaat için inşaatın hitam bulduğu veya inşaatın hitamından
evvel kısmen kullanılmaya başlanılmışsa her kısmın kullanılmasına
başlandığı; binaya sonradan sabit istihsal, asansör ve kalorifer tesisleri
konulmuşsa bu tesislerin konulmasının tamamlandığı;
3. 63 üncü maddenin 5 inci bendinde yazılı şekilde kullanış tarzı
değişen binalar için bu değişikliğin vuku bulduğu;
4. Muafiyeti sukut eden bina ve arazide muafiyetin sukut ettiği;
5. Yanan, yıkılan ve sair sebeplerle tamamen veya kısmen harap olan binalarda
ve ifraz ve taksim edilen birleştirilen bina ve arazide bu olayların vuku
bulduğu;
6. Hal ve heyeti değişen arazide değişikliğin rastladığı;
7. Binanın mütemmimi durumunda olan arazinin mütemmimlik durumundan
çıkması, bir arazi ve arsanın bina mütemmimi durumuna girmesi hallerinde bu
değişikliğin vuku bulduğu; tarihi takip eden mali yıldan başlıyarak
yürürlüğe konulur.
DÖRDÜNCÜ KISIM : TAKDİR, ZİRAİ KAZANÇLAR VE ÖZEL KOMİSYONLARI
BİRİNCİ BÖLÜM : TAKDİR KOMİSYONU
KURULUŞ:
Madde 72 - (Değişik madde: 04/12/1985 - 3239/5 md.)
Takdir Komisyonu; illerde defterdarın, ilçelerde malmüdürünün (müstakil
vergi dairesi olan ilçelerde ilgili vergi dairesi müdürünün) veya bunların
tevkil edecekleri memurların başkanlığı altında ilgili vergi dairesinin
yetkili iki memuru ile seçilmiş iki üyeden kurulur.
Arsalara ait asgari ölçüde birim değer tespitinde takdir komisyonu; belediye
başkanı veya tevkil edeceği memurun başkanlığı altında belediyenin
yetkili bir memuru ile (Değişik ibare: 16/06/2009-5904
S.K./19.mad)defterdarın, vergi dairesi başkanlığı bulunan yerlerde ise
vergi dairesi başkanının görevlendireceği iki memur, tapu sicil müdürü
veya tevkil edeceği bir memur ve ticaret odasınca seçilmiş bir üye (ilgili
olduğu arsalara ilişkin takdir komisyonlarına organize sanayi bölgesini
temsilen bir üye) ile ilgili mahalle ve köyün muhtarından kurulur.
Araziye ait asgari ölçüde birim değer tespitinde takdir komisyonu, valinin
başkanlığı altında defterdar, Tarım Orman ve Köyişleri Bakanlığı il
müdürü ile il merkezlerindeki ticaret ve ziraat odalarından seçilmiş birer
üyeden kurulur.
Takdir komisyonları daimi veya geçici olurlar. (Değişik cümle:
16/06/2009-5904 S.K./21.mad) Takdir komisyonlarının kurulacağı yerler ile bu
madde uyarınca kurulan komisyonların çalışma usul ve esaslarını
belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.
Daimi komisyon bulunmayan yerlerde takdir işleri geçici komisyonlar
tarafından görülür.
ÜYELERİN SEÇİLMESİ:
Madde 73 - (Değişik fıkra: 30/12/1980 - 2365/9 md.) Üyeler, tüccarlar için
ticaret odasınca, diğer sanat ve meslek erbabı için bunların mensup
oldukları mesleki teşekküllerce kendi üyeleri arasından veya hariçten
seçilir. Bu teşekküller, Takdir Komisyonu Başkanının yazılı talebi
üzerine en geç bir ay içinde iki asil ve iki yedek üye seçmeye
mecburdurlar. Bu mecburiyet zamanında yerine getirilmezse üyeler mahallin en
büyük mülkiye amiri tarafından seçilir.
(Değişik fıkra: 23/06/1982 - 2686/13 md.) Komisyon toplantılarını
mükellefin sanat veya meslek bakımından bağlı veya ilgili olduğu
teşekkülden, servet takdiri işlerinde ise yalnız Ticaret Odasından seçilen
üyeler (Değişik: 30/05/1985 - 3210/2 md.) (Arsalara ait asgari ölçüde
birim değerlerinin tespiti sırasında ticaret odasından seçilen üyelerden
biri yerine ilgili mahalle veya köyün muhtarı) iştirak eder. Ticaret Odası
ve mesleki teşekkül bulunmayan yerlerde bunlar tarafından seçilecek üyeler,
yukarıdaki esaslara göre belediyeler tarafından seçilir.
Komisyonlar kendilerine tahsis edilen dairede, yoksa, vergi dairesinde toplanır
ve keyfiyet bir tutanakla tesbit olunur.
KOMİSYONLARIN GÖREVLERİ:
Madde 74 - (Değişik madde: 04/11/1985 - 3239/6 md.)
a) 72 nci maddenin birinci fıkrasına göre kurulan takdir komisyonunun
görevleri şunlardır.
1. Yetkili makamlar tarafından istenilen matrah ve servet takdirlerini yapmak;
2. Vergi kanunlarında yazılı fiat, ücret veya sair matrah ve kıymetleri
takdir etmek (Bu gibi takdirler de takdir kararına bağlanır.)
Takdir komisyonu bu görevlerini yaparken takdir sebepleri bulunup
bulunmadığını incelemez. Yalnız hatalı gördüğü muamelelerde, ilgili
vergi dairesini yazı ile ikaz etmeye mecburdur.
b) 72 nci maddenin ikinci fıkrasına göre kurulan takdir komisyonu: 1319
sayılı Emlak Vergisi Kanununun 29 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a)
bendi uyarınca arsalar için her mahalle ve arsa sayılacak parsellenmemiş
arazide her köyün cadde, sokak veya değer bakımından farklı bölgeleri
(Turistik bölgelerde değer bakımından farklı olanlar ilgili valilerce
tespit edilecek pafta, ada veya parsel) itibariyle asgari ölçüde birim değer
tespit etmekle görevlidir.
c) 72 nci maddenin üçüncü fıkrasına göre kurulan takdir komisyonu: 1319
sayılı Emlak Vergisi Kanununun 29 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a)
bendi uyarınca her il veya ilçe için arazinin cinsi (Kıraç, taban ve sulak)
itibariyle asgari ölçüde birim değer tespit etmekle görevlidir.
(b) ve (c) fıkralarına göre yapılacak değer tespitinde, Emlak Vergisi
Kanununun 31 inci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan normlardan ve bu
maddeye göre hazırlanmış bulunan tüzük hükümleri ile gerektiğinde
bilirkişiden yararlanılır.
KOMİSYONUN YETKİLERİ:
Madde 75 - (Değişik fıkra: 04/12/1985 - 3239/7 md.) 72 nci maddenin birinci
fıkrasına göre kurulan takdir komisyonu 74 üncü maddedeki görevleri
dolayısıyla bu Kanunda yazılı inceleme yetkisine haizdir.
(Değişik fıkra: 30/12/1980 - 2365/10 md.) Komisyon, servetleri, sınai
hakları ve telif haklarını, imtiyazları, madenleri, mücevheratı, eski
eserleri ve sanat eserlerini değerlemede bilirkişiye müracaat edebilir.
(Ek fıkra: 04/12/1985 - 3239/7 md.) 72 nci maddenin ikinci ve üçüncü
fıkralarına göre kurulan takdir komisyonları 79 uncu maddede yazılı
yetkileri haizdir.
BEYANA BAĞLILIK:
Madde 76 - Mükellefin evvelce beyan ettiği bir matraha ait olan takdir
işlerinde, takdir olunan matrah mükellefin beyanından düşük olamaz.
İKİNCİ BÖLÜM : TAHRİR KOMİSYONU
Madde 77 - (Mülga madde: 29/07/1970 - 1319/41 md.)
Madde 78 - (Mülga madde: 29/07/1970 - 1319/41 md.)
YETKİ:
Madde 79 - Tahrir komisyonları:
1. İradı veya kıymeti tahmin edilecek binaları ve araziyi gezebilirler;
2. Mükelleflerden ve kiracılardan gayrimenkulün genel durumu, kullanış
tarzı, kira veya hasılat miktarı ve tahmine yarıyacak sair lüzumlu
malumatı istiyebilirler;
3. Lüzumlu gördükleri malumatı, muhtar ve ihtiyar meclisleri, ticaret ve
tarım odaları, belediyeler ve noterler gibi resmi veya yarı resmi
teşekküllerle özel teşekküller ve şahıslardan istiyebilirler;
4. Fabrika, değirmen ve imalathanelerin iratlarının takdirinde içlerinde
bulunan sabit istihsal tesislerinin kıymetlerini tesbit için lüzum
gördükleri takdirde bilirkişiye müracaat edebilirler.
Çalışma saatleri dışında veya tatil günlerinde, bina ve arazi, bunları
işgal ede